Historia (bez) kobiet



28 listopada 1918 roku Polki uzyskały prawa wyborcze. Znamienne jest to, że gdy mowa o tamtym wydarzeniu, zwykle pada tylko nazwisko… mężczyzny – Józefa Piłsudskiego. Czy nawet przy takiej okazji kobiety nie zasługują na to, by o nich pamiętać? Nie ma ich na banknotach. Rzadko widujemy je na pomnikach, a ich nazwiska – w nazwach ulic. Niełatwo także znaleźć wzmianki o nich w szkolnych podręcznikach.

Choć budowały Polskę na równi z mężczyznami, pamięć o dokonaniach Polek pozostawia wiele do życzenia. Polskie bohaterki są słabo widoczne w przestrzeni publicznej, a w zbiorowej świadomości Polaków postacie wielkich kobiet zwykle ustępują miejsca mężczyznom. Czy źródeł takiego stanu rzeczy można poszukiwać w szkole?

Szkoła męskoosobowa

Historia w szkolnym wydaniu opowiada głównie o losach mężczyzn. W szkole dominuje historia polityczna, w której kobiety występowały, lecz bardzo długo nie były na pierwszym planie. Stąd w podręcznikach odgrywają role drugoplanowe, prawie nie występują jako główne bohaterki życia publicznego. Zwykle są przedstawiane w tradycyjnych, rodzinnych i kontekstach uznawanych za kobiece.

Uczniowie rzadko mogą przeczytać w podręcznikach o sławnych kobietach. A gdy już przeczytają, dowiedzą się, że były to głównie córki, matki lub żony wybitnych mężczyzn, które swoją wiedzą i umiejętnościami wspierały wpływowych męskich krewnych .

Kobiety inspirują

Według niektórych naukowców mamy w tym wypadku do czynienia z „ukrytym programem szkoły”, w ramach którego utrwalany jest patriarchalny porządek społeczny. Badaczki i badacze twierdzą, że może istnieć związek między tekstami podręczników a funkcjonowaniem współczesnych kobiet i mężczyzn, zarówno w sferze prywatnej, jak i publicznej.




Jeżeli przybliżanie historii wyłącznie przez pryzmat męskich osiągnięć może utrwalać stereotypy i tradycyjne przekonania, to z pewnością może także utrudniać dzieciom poszukiwanie kobiecych wzorców, a w dziewczynkom budowanie wiary w siebie i przekonania, że mogą być kim chcą. Próbują temu zaradzić twórcy programu edukacyjnego „Mogę Być”, którzy postanowili przybliżyć uczniom postacie znanych kobiet.

Celem programu, skierowanego do uczniów szkół podstawowych, jest zainteresowanie dzieci odkrywaniem własnych wzorców i autorytetów, dzięki którym zarówno chłopcy, jak i dziewczynki wybiorą swoje własne ścieżki poszukiwania wiedzy, realizowania swoich pasji i spełniania marzeń.

– W programie „Mogę Być” podkreślamy wagę i siłę wzorców kobiecych, które mogą pomóc dzieciom w budowaniu pewności siebie, przełamywaniu schematów oraz w budowaniu własnego potencjału do realizacji przyszłych celów. Pokazujemy kobiece wzory do naśladowania, które mogą być inspiracją dla dziewczynek i chłopców w każdym wieku –
mówi Danuta Leszko-Rowsell, brand manager marki Barbie®, współorganizatora programu.

Nie tylko Piłsudski

Wśród 40 sylwetek kobiet, przybliżanych uczniom w programie „Mogę być”, znajdziemy m.in. takie postaci jak Maria Skłodowska-Curie, Cecylia Plater-Zyberkówna czy Maria Dulębianka. Badaczki, działaczki społeczne, pisarki – każda z nich może się pochwalić osiągnięciami w różnych dziedzinach. Wszystkie łączy także to, że doczekały dnia, w którym Polki uzyskały prawa wyborcze. Czy w rocznicę tego wydarzenia nie warto o nich przypominać?

1. Iwona Chmura-Rutkowska, Edyta Głowacka-Sobiech, Izabela Skórzyńska, „Niegodne historii”. O nieobecności kobiet w dziejach w kontekście analiz wybranych podręczników do nauki historii w Polsce, Sensus Historiae, ISSN 2082-0860, vol. XII (2013/4)

2. Iwona Chmura-Rutkowska, Edyta Głowacka-Sobiech, Izabela Skórzyńska, „Niegodne historii”? O nieobecności i stereotypowych wizerunkach kobiet w świetle podręcznikowej narracji historycznej w gimnazjum, Poznań 2015

3. Program ukryty to termin używany do określenia tych aspektów uczenia się w szkołach, które są nieoficjalnymi, nieintencjonalnymi lub niezadeklarowanymi konsekwencjami sposobu, w jaki nauczanie i uczenie się są zorganizowane i przeprowadzane w szkołach. [R. Meighan, Socjologia edukacji, Wydawnictwo UMK, Toruń 1993], za: Iwona Chmura-Rutkowska, Edyta Głowacka-Sobiech, Izabela Skórzyńska, „Niegodne historii”. O nieobecności kobiet w dziejach w kontekście analiz wybranych podręczników do nauki historii w Polsce, Sensus Historiae, ISSN 2082-0860, vol. XII (2013/4)

Co siódme dziecko ma kredowe zęby – rusza ogólnopolska kampania „Razem Przeciwko Kredowym Zębom”

Właśnie wystartowała ogólnopolska akcja edukacyjna „Razem Przeciwko Kredowym Zębom”, poświęcona hipomineralizacji trzonowcowo-siekaczowej (MIH). Szacuje się, że ta rozwojowa wada szkliwa…
CZYTAJ

Czas ratuje życie. Apel lekarza z SOR-u przypomina, dlaczego „Koperta Życia” powinna być w każdym domu

86-letnia pacjentka trafia na Szpitalny Oddział Ratunkowy. Jej stan wymaga natychmiastowej pomocy, jednak seniorka nie jest w stanie przypomnieć sobie,…
CZYTAJ

Jesienią rzadziej sięgasz po wodę? Sprawdź, jak przygotować rozgrzewający napar

W chłodne dni, gdy rzadziej odczuwamy pragnienie, trudniej pamiętać o regularnym piciu wody. Jeśli chętniej sięgamy wtedy po coś ciepłego,…
CZYTAJ

Od badań nad mlekiem matki do technologii NUTURIS®. Jak nauka inspiruje rozwój żywienia niemowląt? 

Lipidy dostarczają około połowy energii, jaką niemowlę czerpie z mleka matki, ale ich rola nie ogranicza się jedynie do funkcji…
CZYTAJ

Collagen Banking: jak możemy wspierać jakość skóry w miarę upływu lat?

Nie możemy zatrzymać czasu, ale możemy zacząć dbać o to, co w dużej mierze decyduje o jędrności i strukturze skóry:…
CZYTAJ

Od pierwszego przeszczepu serca do sal hybrydowych. Prof. Andrzej Bochenek, o postępie w kardiologii

5 listopada 1985 roku w Zabrzu przeprowadzono pierwszy udany przeszczep serca w Polsce. Operacja, w której pod kierownictwem prof. Zbigniewa…
CZYTAJ

Jesienny przepis na dyniowo – orkiszowe bułeczki w kształcie… dyni!

Jesień pachnie pieczonymi jabłkami, cynamonem i… dynią! To właśnie ona króluje teraz w kuchni, zachwycając pięknym kolorem, delikatnym smakiem i…
CZYTAJ

Udar – liczy się każda minuta, a potem każdy krok

29 października obchodzimy Światowy Dzień Udaru Mózgu. Z tej okazji warto przypomnieć, jak ważne są szybkie rozpoznanie objawów, natychmiastowa pomoc…
CZYTAJ

Transport wektorowy i nośniki PLGA Duet w służbie anti-aging

Koniec roku to czas spotkań w rodzinnym gronie, biznesowych christmas party i planowania beauty strategii na nadchodzące miesiące. Kosmetologiczne trendy…
CZYTAJ

RSV nie wybiera. Rodzice apelują o powszechną ochronę najmłodszych

Ponad 102 tysiące zakażeń RSV zgłoszono w Polsce w pierwszych miesiącach 2026 roku. Za tymi statystykami kryją się historie najmłodszych…
CZYTAJ

Infekcja zniknęła – kaszel pozostał? Jak długo utrzymuje się kaszel po infekcji

Kaszel po infekcji może utrzymywać się nawet przez 8 tygodni! Przy suchym kaszlu pomocne może być nawilżanie gardła i unikanie…
CZYTAJ

Skóra jest jak pamiętnik. Po lecie warto sprawdzić, co zapisało na niej słońce

Promieniowanie UV działa na skórę przez całe życie, a jego skutki kumulują się z każdym kolejnym sezonem. Dlatego jesień może…
CZYTAJ





ZDROWIE

VIEW ALL

Czas ratuje życie. Apel lekarza z SOR-u przypomina, dlaczego „Koperta Życia” powinna być w każdym domu

86-letnia pacjentka trafia na Szpitalny Oddział Ratunkowy. Jej stan wymaga natychmiastowej pomocy,…
CZYTAJ

Jesienią rzadziej sięgasz po wodę? Sprawdź, jak przygotować rozgrzewający napar

W chłodne dni, gdy rzadziej odczuwamy pragnienie, trudniej pamiętać o regularnym piciu…
CZYTAJ

Od pierwszego przeszczepu serca do sal hybrydowych. Prof. Andrzej Bochenek, o postępie w kardiologii

5 listopada 1985 roku w Zabrzu przeprowadzono pierwszy udany przeszczep serca w…
CZYTAJ

Udar – liczy się każda minuta, a potem każdy krok

29 października obchodzimy Światowy Dzień Udaru Mózgu. Z tej okazji warto przypomnieć,…
CZYTAJ

RSV nie wybiera. Rodzice apelują o powszechną ochronę najmłodszych

Ponad 102 tysiące zakażeń RSV zgłoszono w Polsce w pierwszych miesiącach 2026…
CZYTAJ