Krótkowzroczność u dzieci. Czy można skutecznie spowolnić jej rozwój?

Krótkowzroczność to dziś jedna z najczęściej diagnozowanych wad wzroku u dzieci i młodzieży. Jej główną przyczyną jest nadmierne wydłużanie się gałki ocznej, co prowadzi do niewyraźnego widzenia obiektów znajdujących się w oddali. Krótkowzroczności nie można wyleczyć ani cofnąć. Istnieją jednak skuteczne rozwiązania, pozwalające spowolnić jej rozwój i ograniczyć ryzyko powikłań zdrowotnych w dorosłym życiu. Co zrobić, gdy u dziecka zostanie stwierdzona krótkowzroczność? Jakie metody kontroli krótkowzroczności są dostępne i czym należy kierować się przy ich wyborze?

Dlaczego sama korekcja nie wystarczy?

Kiedy specjalista zdiagnozuje u dziecka krótkowzroczność, początkowym rozwiązaniem są najczęściej okulary korekcyjne z soczewkami jednoogniskowymi, które zapewniają wyraźne widzenie, jednak nie zmniejszają tempa rozwoju wady. Dlatego należy pamiętać, że równie ważny jest proces „spowalniania progresji krótkowzroczności”, często zwany też „kontrolą krótkowzroczności”. Obejmuje on zarówno wdrożenie odpowiednich metod terapeutycznych, jak i zmianę codziennych nawyków dziecka.

Kontrola krótkowzroczności to nie tylko poprawa ostrości widzenia, ale także ochrona zdrowia oczu na przyszłość. Im szybciej podejmiemy działania mające na celu spowolnienie rozwoju wady, tym większa szansa, że dziecko uniknie poważnych chorób oczu w dorosłym życiu. Niekontrolowany rozwój krótkowzroczności prowadzi do wzrostu ryzyka pojawienia się jaskry, zaćmy czy odwarstwienia siatkówki – podkreśla Sylwia Kijewska, optometrystka, ekspertka Hoya Lens Poland.

Sprawdzone metody spowalniania krótkowzroczności

Badania kliniczne potwierdzają skuteczność kilku metod kontroli krótkowzroczności, a te zebrane są w wytycznych Polskiego Towarzystwa Okulistycznego. Dzielą się one na:

metody optyczne: twarde soczewki ortokeratologiczne stosowane na noc czy okulary z soczewkami z technologią wielosegmentowego rozogniskowania D.I.M.S. (ang. defocus incorporated multiple segments),

metody farmakologiczne: stosowanie niskich dawek atropiny w kroplach (0,01–0,05 proc.).

To rozwiązania, które mogą znacząco ograniczyć tempo narastania wady i zmniejszyć ryzyko jej wysokich wartości, a także zminimalizować ryzyko powikłań w przyszłości.

Jak wybrać odpowiednią metodę?

Wybór metody spowalniania krótkowzroczności powinien być zawsze decyzją podejmowaną wspólnie ze specjalistą ochrony wzroku. Warto zwrócić uwagę nie tylko na dostępność rozwiązań, ale przede wszystkim na ich skuteczność, potwierdzoną wiarygodnymi badaniami klinicznymi. Kluczowe jest także, by wybrane rozwiązanie było odpowiednio dopasowane do potrzeb i stylu życia dziecka.

Zdrowe nawyki wzrokowe na co dzień

Oprócz zastosowania odpowiedniej metody kontroli krótkowzroczności, niezwykle ważna jest codzienna higiena pracy wzrokowej. Regularne przerwy podczas nauki i korzystania z urządzeń elektronicznych, stosowanie zasady 20-20-20 (co 20 minut 20 sekund patrzenia w dal na odległość 20 stóp, czyli ok. 6 metrów) czy minimum dwie godziny dziennie spędzone na świeżym powietrzu w naturalnym świetle to elementy, które mają realny wpływ na spowolnienie rozwoju krótkowzroczności.

Profilaktyka jest równie istotna, co sama terapia, o ile nie ważniejsza. Nawet najlepiej dobrana metoda kontroli krótkowzroczności nie przyniesie pełnych efektów, jeśli dziecko spędza większość dnia przed ekranem i nie ma kontaktu z naturalnym światłem słonecznym – zaznacza Sylwia Kijewska, ekspertka Hoya Lens Poland.

Regularne badania – fundament skutecznej kontroli

Wczesne wykrycie krótkowzroczności i systematyczna kontrola wzroku są kluczowe dla spowolnienia postępu wady i utrzymania zdrowia oczu. Dzieci powinny mieć badane oczy co najmniej raz w roku, a w przypadku stwierdzonej wady, nawet co 6 miesięcy lub zgodnie z zaleceniami specjalisty. Dzięki temu można na bieżąco monitorować skuteczność wdrożonej terapii i szybko reagować na ewentualne zmiany.

Jeśli dziecko zaczyna mieć trudności z widzeniem na odległość, mruży oczy czy skarży się na bóle głowy to dla rodzica jasny sygnał, że należy jak najszybciej udać się do specjalisty – mówi optometrystka. Regularna kontrola wzroku ma jednak znaczenie także wtedy, gdy nie widać żadnych dolegliwości. Maluchy rzadko potrafią same zauważyć, że widzą gorzej, a wada w tym czasie może się niepostrzeżenie pogłębiać. Dlatego badanie powinno być wykonane już w pierwszym roku życia, następnie przed rozpoczęciem nauki w przedszkolu i szkole, a później minimum raz w roku. Optymalną praktyką jest korzystanie zarówno z opieki okulisty, jak i optometrysty. Pierwszy specjalista oceni ogólny stan zdrowia oczu i po podaniu kropli rozszerzających źrenice określi rzeczywistą wielkość wady, drugi natomiast sprawdzi ostrość widzenia, funkcje wzrokowe i dobierze właściwą korekcję – podsumowuje Sylwia Kijewska, ekspertka Hoya Lens Poland.

1 Sankaridurg P, Tahhan N, Kandel H, et al. IMI Impact of myopia. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2021;62(5):2. https://doi.org/10.1167/iovs.62.5.2
2 Bakunowicz-Łazarczyk A, Modrzejewska M, Szaflik J, Filipek E, Hautz W, Urban B. Management of myopia in children and adolescents – Guidelines of the Polish Society of Ophthalmology. Klinika Oczna / Acta Ophthalmologica Polonica. 2024;126(2):51-58. doi:10.5114/ko.2024.140891.