Choroby układu sercowo-naczyniowego

Choroby układu krążenia (sercowo-naczyniowego) pozostają niezmiennie od ponad 50 lat najważniejszą przyczyną umieralności mieszkańców Polski. W roku 2011 ok. 45,5 % zgonów spowodowanych było chorobami układu krążenia (CHUK). Należą one także do wiodących przyczyn umieralności przedwczesnej (szczególnie wśród mężczyzn), chorobowości szpitalnej oraz trwałej lub okresowej niezdolności do pracy.

Zestaw badań proponowanych przez Diagnostykę w kierunku schorzeń z tej grupy pozwala na ocenę funkcjonowania układu krążenia, stanu układu krzepnięcia krwi oraz zaburzeń gospodarki lipidowej. Poszczególne badania pomocne są w ocenie ryzyka choroby niedokrwiennej serca, niewydolności mięśnia sercowego oraz zaburzeń rytmu i ciśnienia, a także zakrzepicy i miażdżycy.

1. Zaburzenia funkcji serca

Choroba wieńcowa, choroba niedokrwienna serca, dusznica bolesna

To wszystko nazwy jednego schorzenia polegającego na tym, że do mięśnia sercowego nie dociera odpowiednia ilość krwi, a co za tym idzie także tlenu. Symptomem choroby wieńcowej są nawracające bóle w klatce piersiowej. Chory ma uczucie ściskania, gniecenia, duszności, ciasnoty i ciężaru zlokalizowanego za mostkiem. Ból promieniuje do szyi, pleców i ramion. Towarzyszy mu płytki, przyspieszony oddech. Napady bólu wieńcowego przypominają te towarzyszące zawałowi mięśnia sercowego, ale trwają krócej – po kilku minutach mijają. Są jednak poważnym ostrzeżeniem przed zawałem i natychmiast trzeba podjąć leczenie.

Zawał serca

Jest martwicą fragmentu mięśnia serca spowodowaną jego niedokrwieniem, zwykle na tle choroby wieńcowej. Przyczyną może być miażdżyca, czyli zwężenie światła naczyń krwionośnych na skutek tworzących się skupisk płytek krwi, prowadzące ostatecznie do zamknięcia tętnicy wieńcowej.

Arytmia

Czyli zaburzenie rytmu serca polegające na przyspieszeniu (tachykardia), zwolnieniu (bradykardia) lub nieregularności tętna. Powody arytmii są różne. Przyczynia się do nich choroba wieńcowa, choroba zastawek serca, nadciśnienie tętnicze, podwyższony poziom cholesterolu oraz cukrzyca.

Najgroźniejsze dla człowieka są: silnie obniżone lub silnie podwyższone tętno, które powoduje zasłabnięcia i upadki oraz migotanie przedsionków, sprzyjające powstawaniu skrzepów krwi i przyczyniające się do udarów, a także migotanie komór, stanowiące bezpośrednie zagrożenie dla życia. Zaburzenia rytmu serca dają różne odczucia. Najczęstszym jest kołatanie – uczucie szybkiego lub nierównomiernego bicia serca (np. przy migotaniu przedsionków). Przy bradykardii czuje się zwolnione, nienaturalnie mocne uderzenia. Przy nieregularnym tętnie można mieć uczucie przeskakiwania w klatce piersiowej lub zatrzymywania serca.

Diagnostyka

hsCRP (wysokoczułe oznaczenie białka C-reaktywnego)

Bardzo czuły wskaźnik toczącego się stanu zapalnego oraz marker podwyższonego ryzyka choroby wieńcowej. Badanie to, które można wykonać w sieci Diagnostyka, jest niezależnym wskaźnikiem ryzyka zawału serca, udaru mózgu czy chorób tętnic obwodowych. W profilaktyce chorób serca istotne klinicznie są stężenia CRP 10-krotnie mniejsze od uznawanych za charakterystyczne dla ostrego stanu zapalnego w organizmie.

Dlatego badanie może być stosowane jako przesiewowe w diagnostyce chorób krążenia tylko u osoby bez objawów zapalenia. Niedawno przebyta choroba, uraz, zakażenie lub zapalenie, powoduje wzrost poziomu hsCRP i w ten sposób fałszywie zwiększa ocenę ryzyka chorób układu krążenia.

Troponiny sercowe (I i T)

Najczulszy marker uszkodzenia komórek mięśnia sercowego. Wykrywalny w krążeniu po uszkodzeniu lub rozpadzie już bardzo niewielkiej ilości kardiomiocytów i obecny w wysokich stężeniach w ciągu kilkudziesięciu minut po powstaniu martwicy fragmentów mięśnia sercowego. Diagnoza i ocena ryzyka zgonu sercowego, monitorowanie leczenia ostrych zespołów wieńcowych: zawału mięśnia sercowego z uniesieniem i bez uniesienia odcinka ST, ustalanie wskazań do wdrożenia rewaskularyzacji, diagnostyka stanów niewydolności serca, ocena nasilenia rewaskularyzacji.

Aktywność CK (kinazy kreatynowej)

Badanie krwi w kierunku uszkodzenia mięśni, w tym mięśnia sercowego. Zwiększony poziom może być związany z niedawno przebytym zawałem serca. W takim przypadku należy wykonać oznaczenie specyficznego markera dla mięśnia sercowego jakim jest CK-MB. Jest to jeden z izoenzymów kinazy kreatynowej występujący przede wszystkim w mięśniu sercowym. Wyklucza się w ten sposób inne przyczyny wzrostu CK, takie jak uszkodzenie mięśnia, zastrzyk domięśniowy czy nadmierny wysiłek.

NT-proBNP

Badanie krwi stosowane do diagnostyki i monitorowania leczenia zastoinowej niewydolności serca, ocena ryzyka w zastoinowej niewydolności serca i ostrych zespołach wieńcowych oraz różnicowania przyczyn duszności – prawidłowe jego poziomy sugerują pozasercowe przyczyny.

Elektrolity (Na, K) w surowicy

Rozpoznawanie zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej. Nieprawidłowy poziom elektrolitów może powodować zaburzenia rytmu serca.

Homocysteina

Badanie krwi, podobnie jak hsCRP, pomocne w określeniu ryzyka zawału serca lub zakrzepicy żylnej, którego podwyższony poziom jest wskazaniem do profilaktycznego stosowania suplementacji witaminami z grupy B oraz kwasem foliowym.

2. Miażdżyca i zakrzepica

Miażdżyca

Nieprawidłowe odżywanie, brak czasu na uprawianie sportu, stres są najczęstszymi czynnikami wywierającymi wpływ na nasz organizm i mogą przyczyniać się do rozwoju wielu schorzeń w tym miażdżycy. Na początku choroba przebiega bezobjawowo. Powoduje stopniowe zmniejszanie się światła naczyń krwionośnych w wyniku osadzania złogów cholesterolu, działania komórek stanu zapalnego, co w efekcie może doprowadzić do miejscowego powstawania zakrzepu.

Gdy tętnice zwężone są co najmniej o połowę, zauważamy, że coś jest nie w porządku: łatwiej się męczymy, mamy trudności z koncentracją i zapamiętywaniem. Niedotlenienie serca powoduje bóle w klatce piersiowej, zwane wieńcowymi (tzw. dusznicę bolesną). Z czasem ból taki pojawia się nawet po niewielkim wysiłku.