Światowy Dzień Serca – nie tylko styl życia decyduje o zdrowiu serca

29 września obchodzimy Światowy Dzień Serca – to okazja, by zwrócić uwagę na profilaktykę chorób układu sercowo-naczyniowego i czynniki, które mogą zwiększać ryzyko ich wystąpienia. Choć zawał serca najczęściej kojarzymy z osobami starszymi, może dotknąć również ludzi młodych. W ich przypadku znaczenie mogą mieć nie tylko styl życia, dieta czy aktywność fizyczna, ale także czynniki genetyczne, które zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych już od najmłodszych lat.

Jak podkreślają eksperci American Heart of Poland – dr hab. n. med. prof. UAFM Adam Janas, kardiolog, oraz Artur Gabrysiak, manager medycyny laboratoryjnej – szczególnej uwagi wymagają osoby, w których rodzinach choroby serca występowały w młodym wieku. W takich przypadkach warto nie tylko kontrolować podstawowe czynniki ryzyka, ale również sprawdzić parametry, które mogą wskazywać na indywidualne predyspozycje do chorób układu krążenia.


Kiedy serce zaczyna chorować zbyt wcześnie?

Zawał serca u młodej osoby może wydawać się czymś zaskakującym. Tymczasem brak nadwagi, aktywność fizyczna czy prawidłowe ciśnienie tętnicze nie zawsze oznaczają, że ryzyko jest niewielkie. Istotną rolę mogą bowiem odgrywać czynniki, których nie widać na pierwszy rzut oka – między innymi predyspozycje rodzinne i zaburzenia gospodarki lipidowej.

– Zawały zdarzają się także u młodych pacjentów i zazwyczaj jest to związane z rodzinnym obciążeniem. Bardzo często występującym schorzeniem jest hiperlipidemia rodzinna, czyli zbyt duża ilość „złego” cholesterolu, który krąży w tętnicach i uszkadza ścianę naczynia – wyjaśnia dr hab. n. med. prof. UAFM Adam Janas, kardiolog AHP.

W przypadku hipercholesterolemii rodzinnej poziom cholesterolu LDL może być bardzo wysoki już od najmłodszych lat. Oznacza to, że naczynia krwionośne są narażone na działanie miażdżycy znacznie dłużej niż u osoby bez takiego obciążenia. W konsekwencji zawał, który zwykle kojarzymy z późniejszym wiekiem, może wystąpić zdecydowanie wcześniej.

– Dlatego tak ważne są regularna kontrola profilu lipidowego oraz leczenie zaburzeń lipidowych zgodnie z zaleceniami lekarza – podkreśla ekspert AHP.

Cholesterol to nie wszystko. Jest jeszcze Lp(a)

W ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego coraz większe znaczenie ma także lipoproteina(a), oznaczana jako Lp(a). To obecna we krwi cząsteczka tłuszczowo-białkowa, która budową przypomina cholesterol LDL. Zawiera jednak dodatkowy składnik – apolipoproteinę(a). To właśnie ona nadaje Lp(a) właściwości sprzyjające rozwojowi zmian miażdżycowych.

– Podwyższone stężenie lipoproteiny(a) może prowadzić do miażdżycy tętnic, a w konsekwencji do zawału serca czy udaru mózgu, nawet u osób, które nie mają klasycznych czynników ryzyka – podkreśla Artur Gabrysiak, manager medycyny laboratoryjnej AHP i Scanmed.

I właśnie w tym tkwi znaczenie tego parametru. Można prowadzić zdrowy styl życia, prawidłowo się odżywiać, być aktywnym fizycznie, a mimo to mieć podwyższony poziom Lp(a).

Geny, których nie da się „wyćwiczyć”

Na poziom lipoproteiny(a) w dużej mierze wpływają geny. W przeciwieństwie do wielu innych czynników ryzyka, dieta i aktywność fizyczna mają ograniczony wpływ na jej stężenie.

To ważna informacja szczególnie dla osób, u których choroby serca pojawiały się w rodzinie stosunkowo wcześnie. Podwyższone Lp(a) może być jednym z elementów wyjaśniających, dlaczego problemy sercowo-naczyniowe wystąpiły mimo braku typowych czynników ryzyka.

Co istotne, poziom lipoproteiny(a) pozostaje względnie stały przez całe życie.

– Warto, aby każdy choć raz w życiu oznaczył poziom lipoproteiny(a), szczególnie jeśli w rodzinie występowały choroby serca w młodym wieku – wskazuje Artur Gabrysiak.

Jeden wynik może być ważnym ostrzeżeniem

Przy interpretacji wyniku Lp(a) trzeba pamiętać, że laboratoria mogą stosować różne jednostki i metody oznaczeń. W przypadku wartości wyrażanych w mg/dl przyjmuje się orientacyjnie, że wynik poniżej 30 mg/dl oznacza niski poziom, wartości 30–50 mg/dl są uznawane za pośrednie, natomiast wynik powyżej 50 mg/dl wiąże się ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Wynik zawsze powinien być interpretowany w kontekście całego profilu ryzyka pacjenta.
– Podwyższony poziom lipoproteiny(a) nie oznacza jeszcze choroby, ale jest ważnym sygnałem ostrzegawczym – podsumowuje ekspert AHP.

Lepiej sprawdzić ryzyko, zanim pojawi się problem

Zawał serca u młodej osoby często wydaje się czymś nieprawdopodobnym – właśnie dlatego tak łatwo zignorować potencjalne zagrożenie. Tymczasem część czynników ryzyka można wykryć, zanim pojawią się poważne objawy.

Podstawą jest regularna kontrola profilu lipidowego, szczególnie jeśli w rodzinie występowały choroby sercowo-naczyniowe. Warto również porozmawiać z lekarzem o oznaczeniu Lp(a), zwłaszcza gdy choroby serca pojawiały się u bliskich w młodym wieku albo wystąpiły mimo braku typowych czynników ryzyka.

W ramach programu „Moje Zdrowie”, finansowanego przez NFZ, dostępny jest rozszerzony pakiet badań laboratoryjnych obejmujący również oznaczenie poziomu lipoproteiny(a).