Mikrobiota jelitowa jako element układanki w leczeniu otyłości

4 marca, w Międzynarodowy Dzień Otyłości, uwaga opinii publicznej oraz środowiska medycznego koncentruje się na jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego XXI wieku. Otyłość przestaje być postrzegana wyłącznie jako konsekwencja nadmiernej podaży kalorii i niedostatecznej aktywności fizycznej. Coraz więcej badań wskazuje, że jest to złożona choroba metaboliczna, w której – obok czynników środowiskowych i genetycznych – istotną rolę może odgrywać również mikrobiota jelitowa.

Skala problemu zdrowia publicznego

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia otyłość i nadwaga dotyczą ponad miliarda osób na świecie i należą do najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego XXI wieku [1]. Otyłość definiowana jest najczęściej jako wskaźnik masy ciała (BMI) ≥30 kg/m, choć kryteria mogą się różnić w zależności od kraju. Choroba ta wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń gospodarki lipidowej i węglowodanowej, przewlekłego stanu zapalnego, stresu oksydacyjnego, a także chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów [2].

Chociaż klasyczne podejście wskazuje na dodatni bilans energetyczny jako główną przyczynę przyrostu wagi, współczesne badania pokazują, że regulacja masy ciała podlega złożonym procesom hormonalnym, neuronalnym i metabolicznym, zależnym zarówno od czynników środowiskowych, jak i wewnętrznych odpowiedzi organizmu [3]. Złożoność tego problemu sprawia, że naukowcy poszukują nowych mechanizmów wyjaśniających indywidualne różnice w podatności na przyrost masy ciała.

Co wiemy o mikrobiocie jelitowej?
Badania wskazują, że mikrobiota jelitowa może modulować [2,3]:

• wydajność pozyskiwania energii z diety,
• metabolizm kwasów żółciowych,
• funkcjonowanie osi jelito–mózg i regulację apetytu,
• procesy zapalne i hormonalne.

U osób z otyłością częściej obserwuje się zmniejszoną różnorodność mikrobiologiczną oraz zmiany w proporcjach dominujących typów bakterii, m.in. Firmicutes i Bacteroidetes [2,4]. Zaburzenia te określane są jako dysbioza i mogą wpływać na metabolizm oraz magazynowanie energii. Jednocześnie badacze zaznaczają, że nie wykazano istnienia jednej konkretnej bakterii lub grupy bakterii, która mogłaby jednoznacznie przewidywać rozwój otyłości lub skuteczność redukcji masy ciała u ludzi [3].

Głos ekspertów

W praktyce klinicznej obserwujemy, że pacjenci różnie reagują na te same interwencje dietetyczne. Coraz więcej danych wskazuje, że jednym z czynników wyjaśniających te różnice może być indywidualny profil mikrobioty jelitowej, choć oczywiście – zanim przejdziemy do wdrażania spersonalizowanych interwencji – potrzebujemy więcej badań wyjaśniających zależności i skuteczność takiego działania. Jest to obszar intrygujący, ponieważ wiemy, że personalizacja terapii dietetycznej, być może uwzględniająca także mikrobiotę, zwiększa skuteczność leczenia otyłości – komentuje dr n. med. i n. o zdr. Anna Rychter, laureatka Biocodex National Grant, specjalistka w zakresie dietetyki klinicznej i mikrobioty jelitowej.

Naszą misją jest wspieranie badań naukowych, które pozwalają lepiej zrozumieć rolę mikrobioty w chorobach cywilizacyjnych, w tym w otyłości. Wierzymy, że interdyscyplinarne podejście – łączące dietetykę, mikrobiologię i medycynę kliniczną – jest kluczowe dla rozwoju nowoczesnych strategii terapeutycznych – dodaje dr n. med. i n. o zdr. Kinga Kazimierska-Gęca, przedstawicielka Biocodex Microbiota Foundation.

***
O Fundacji i Instytucie Biocodex Microbiota

Fundacja i Instytut Biocodex Microbiota to organizacje non-profit, których misją jest szerzenie wiedzy o mikrobiocie człowieka i jej znaczeniu dla zdrowia. Instytut organizuje projekty edukacyjne, kampanie społeczne i inicjatywy naukowe, wspierające odpowiedzialne stosowanie antybiotyków. Poprzez popularyzację badań, szkolenia i działania medialne, Instytut zachęca do refleksji nad wpływem leków na mikrobiom, promując jednocześnie podejście One Health i globalną solidarność w walce z opornością.
Misją Biocodex Microbiota Foundation jest odkrywanie nowych perspektyw i rozwiązań dla zdrowia ludzkiego poprzez badanie złożonych interakcji między mikrobiotą a organizmem człowieka.

Przypisy:
[1] World Health Organization. Obesity and overweight
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
[2] Bing-Nan Liu, Xiao-Tong Liu, Zi-Han Liang, Ji-Hui Wang, Gut microbiota in obesity, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8291023/
[3] Matthias Van Hul, Patrice D. Cani, The gut microbiota in obesity and weight management: microbes as friends or foe?, https://www.nature.com/articles/s41574-022-00794-0
[4] Peter J. Turnbaugh, Ruth E. Ley, Michael A. Mahowald, Vincent Magrini, Elaine R. Mardis & Jeffrey I. Gordon, An obesity-associated gut microbiome with increased capacity for energy harvest, https://www.nature.com/articles/nature05414