Z okazji Światowego Dnia Układu Pokarmowego eksperci zwracają uwagę na kluczową rolę mikrobioty jelitowej w utrzymaniu zdrowia człowieka. Ten złożony ekosystem mikroorganizmów wpływa nie tylko na trawienie, ale również na odporność, metabolizm, a nawet funkcje neurologiczne. Mimo rosnącej liczby badań, wiele aspektów jej działania jest wciąż nieodkrytych.
Mikrobiota jelitowa to ogół mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy człowieka – głównie bakterii, ale również wirusów, grzybów i archeonów. Szacuje się, że w naszych jelitach żyje nawet 100 bilionów drobnoustrojów, co oznacza, że ich liczba przewyższa liczbę komórek ludzkiego organizmu. Większość mikrobów pełni pożyteczne funkcje i pozostaje z nami w relacji symbiotycznej, co oznacza, że obie strony czerpią z niej korzyści.
Mikrobiota zaczyna się kształtować już w trakcie porodu. Dzieci urodzone siłami natury zazwyczaj posiadają bardziej zróżnicowaną florę jelitową niż noworodki urodzone przez cesarskie cięcie. Na jej skład wpływają m.in. sposób karmienia, dieta, przyjmowane leki (zwłaszcza antybiotyki), styl życia, a także wiek i środowisko życia.
Mikrobiota: od niszowego zagadnienia do naukowego centrum zainteresowania
Jeszcze kilkanaście lat temu mikrobiota była postrzegana głównie jako element wspierający trawienie. Dziś jej rola okazuje się znacznie szersza i bardziej złożona. Rewolucja w badaniach nad mikrobiomem zaczęła się na dobre w latach 2010–2012, m.in. dzięki projektowi Human Microbiome Project realizowanemu przez amerykański National Institutes of Health (NIH). Dzięki postępowi w technologii sekwencjonowania DNA, naukowcy mogli po raz pierwszy dokładnie identyfikować i analizować ogromną różnorodność mikroorganizmów w jelitach.
Od tego czasu mikrobiota znalazła się w centrum zainteresowania badaczy na całym świecie. Obecnie prowadzi się intensywne badania nad jej związkiem z chorobami autoimmunologicznymi, depresją, cukrzycą typu 2, zespołem jelita drażliwego, chorobami neurodegeneracyjnymi, a także – co szczególnie istotne – z otyłością i kontrolą masy ciała.
W medycynie coraz częściej mówi się o tzw. osi mózg–jelita–mikrobiota, podkreślając, że mikroorganizmy jelitowe mogą oddziaływać nie tylko na zdrowie fizyczne, ale też psychiczne.
„Mikrobiota jelitowa to wciąż nieodkryty kontynent w medycynie. Choć wiemy, że wpływa na wiele procesów w organizmie, w tym na metabolizm i potencjalnie regulację poziomu tkanki tłuszczowej, to nadal brakuje nam pełnego zrozumienia jej mechanizmów działania” – mówi dr Anna Rychter z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.
Mikrobiota a kontrola masy ciała
Coraz więcej badań sugeruje, że skład mikrobioty jelitowej może mieć istotny wpływ na proces odchudzania. Niektóre szczepy bakterii, takie jak Lactobacillus gasseri czy Bifidobacterium breve, wykazują potencjał w redukcji tkanki tłuszczowej i poprawie wskaźników metabolicznych. Na przykład, badania wykazały, że suplementacja Lactobacillus gasseri może prowadzić do zmniejszenia tłuszczu trzewnego oraz obwodu talii.
Inne badania wskazują, że spożycie fermentowanych produktów, takich jak kimchi, może korzystnie wpływać na skład mikrobioty, zwiększając obecność bakterii związanych z korzystnym wpływem na masę ciała, takich jak Akkermansia muciniphila. Podobnie szczep Hafnia alvei zyskuje na znaczeniu jako potencjalne wsparcie w terapii otyłości po operacjach bariatrycznych – może pomagać w regulacji apetytu i poprawiać wrażliwość na insulinę.
„Związek między mikrobiotą jelitową a kontrolą masy ciała otwiera nowe możliwości w terapii otyłości. Wiemy już, że osoby z większą różnorodnością mikrobioty mają zwykle niższy poziom tkanki tłuszczowej i lepsze wskaźniki metaboliczne. Niektóre szczepy bakterii, takie jak Lactobacillus gasseri czy Hafnia alvei, wykazują potencjał w redukcji masy ciała. Jednakże, aby skutecznie wykorzystać te informacje w praktyce klinicznej, potrzebujemy dalszych, bardziej szczegółowych badań” – mówi dr Anna Rychter z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.
Znaczenie edukacji i dalszych badań
Światowy Dzień Układu Pokarmowego stanowi doskonałą okazję do zwiększenia świadomości na temat znaczenia mikrobioty jelitowej dla zdrowia. Edukacja społeczeństwa oraz inwestycje w badania naukowe są kluczowe dla pełniejszego zrozumienia jej roli i potencjalnego wykorzystania w profilaktyce oraz leczeniu rozmaitych schorzeń.
1https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20216555/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23614897/
2 Park KY, Jeong JK, Lee YE, Daily JW 3rd. “Health benefits of kimchi (Korean fermented vegetables) as a probiotic food.” J Med Food. 2014;17(1):6–20. https://doi.org/10.1089/jmf.2013.3083
3 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34205871/
