Jak zmiany klimatu wpływają na nasze zdrowie? Tegoroczne fale upałów to zaledwie początek



20 sierpnia 1897 roku brytyjski lekarz, Sir Ronalda Rossa odkrył, że za przenoszenie malarii odpowiedzialne są samice komarów. Niestety, zmiany klimatu, jakie obecnie obserwujemy, sprzyjają rozwojowi chorób przenoszonych właśnie przez wektory (m.in. komary i kleszcze), a ich zasięg występowania rozszerza się coraz bardziej na kraje Europy Północnej, powodując pojawianie się jednostek chorobowych, które dotychczas były kojarzone z obszarami tropikalnymi. To jednak niejedyne konsekwencje zdrowotne postępujących zmian klimatu.

Zmiany klimatu wpływają na ludzkie zdrowie na wiele różnych sposobów. Może mieć on charakter bezpośredni, np. poprzez występowanie okresów upałów (wzrost zagrożenia chorobami układu krążenia), intensyfikację występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych takich jak burze, tornada, powodzie (powodujące ryzyko uszkodzenia ciała, czy utonięcia) czy susze (m.in. wzrost zagrożenia pożarami lasów i utraty majątku), jak również pośredni, m.in. przez wpływ zmian reżimu termiczno-opadowego na ekosystemy (powodując np. straty w rolnictwie, co wpływa na bezpieczeństwo żywnościowe czy wzrost ryzyka występowania chorób wektorowych poprzez poprawę warunków bytowania i rozwoju wektorów) oraz gospodarkę (straty w wyniku powodzi czy huraganów oraz nawalnych deszczy) i strukturę społeczną (np. powodujące migracje ludności i występowanie konfliktów na tle ekonomicznym i społecznym).

– Zdrowotne aspekty zmian klimatu to bardzo istotny temat, który najczęściej jest dostrzegany latem podczas występowania fal upałów, kiedy na obszarach gęsto zabudowanych temperatura przekracza 40 stopni Celsjusza. W te wakacje media donosiły, że tym roku w Hiszpanii w ciągu zaledwie ośmiu dni wysoka temperatura spowodowała śmierć 679 osób. To nawet nie jest wierzchołek góry lodowej problemów zdrowotnych związanych ze zmianami klimatu. Według badań Światowej Organizacji Zdrowia na całym świecie z tytułu chorób wektorowych, do których zaliczamy m.in. boreliozę, malarię, babeszjozę czy gorączkę Zachodniego Nilu, umiera rocznie ok. 600 tysięcy ludzi. To więcej niż populacja Poznania, piątego co do wielkości miasta w naszym kraju – tłumaczy Krzysztof Skotak, ekspert Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego – Gdy dodamy do tego zagrożenia powodowane intensyfikacją występowania zjawisk ekstremalnych, które swoim zasięgiem geograficznym zaczynają obejmować niespotykane dotychczas obszary, skutki mogą znacznie wzrosnąć.

Niemal wszystkie zjawiska pogodowe związane z klimatem, szczególnie o charakterze ekstremalnym są monitorowane. Tylko w 2017 roku zaobserwowano w Europie ponad 22 tysiące takich przypadków, głównie silnych wiatrów (ponad 66% z nich). Należy dodać, że w 2017 roku na naszym kontynencie odnotowano również ponad 600 tornad oraz ponad 2,5 tysiąca deszczy nawalnych, w tym gradu. Wyniki prowadzonych obserwacji wskazują, że liczba zjawisk ekstremalnych w Europie z roku na rok wzrasta w szybkim tempie.

Klimat jak inkubator

Zmiany klimatu zauważalne są m.in. w wyniku stałego wzrostu średniej temperatury rocznej czy zmian w bilansie wodnym. Te czynniki mogą znacząco wpłynąć na zwiększenie ryzyka zarażenia się chorobą wektorową. Dlaczego?

– Zmiany klimatu mają zasadniczy wpływ na poprawę warunków rozwoju oraz wzrost zasięgu występowania wektorów, które mogą przenosić chorobotwórcze wirusy i bakterie –
tłumaczy Krzysztof Skotak, ekspert IOŚ-PIB – Wzrost średniej temperatury, wydłużenie się okresu wegetacyjnego, łagodne zimy i ciepłe oraz wilgotne lata to kluczowe czynniki sprawiające, iż wektory przeżywają dłużej, a ich populacja stale rośnie.




Przeprowadzone między innymi przez Narodowy Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy badania potwierdziły, że w Polsce głównymi wektorami są kleszcze i komary . Wynikało z nich także, że zasięg występowania wektorów rozszerza się coraz bardziej na kraje Europy Północnej właśnie z powodu zmian klimatu, gdzie pojawiły się choroby, które wcześniej ze względu na niesprzyjający klimat nie występowały w tych regionach.

W lesie i w mieście

Jakie choroby przenoszą #kleszcze? Wymienić można #borelioza, babeszjozę czy odkleszczowe zapalenie mózgu, które mogą nieść bardzo poważne konsekwencje dla naszego zdrowia. Choć są one głównie kojarzone z wycieczkami do lasu, coraz częściej duże skupiska wektorów tych chorób występują także w aglomeracjach miejskich wokół akwenów, rzek i terenów zieleni miejskiej, czyli tzw. zielonej i błękitnej infrastruktury. Rośnie także temperatura wody w akwenach, które tworzą idealne środowisko dla rozwoju bakterii, np. Legionelli i Vibro .

Szczególnie w przypadku tej pierwszej, jej obecność w zbiornikach słodkowodnych z temperaturą wody powyżej 20°C jest bardzo powszechna. Rozmnażają się one m.in. w miejskich fontannach, które szczególnie w trakcie upału stanowią miejsce, gdzie niektórzy z nas szukają ochłody. Legionella odpowiada za legionelozowe zapalenie płuc, czyli tzw. chorobę legionistów, której przebieg bywa bardzo ciężki i w skrajnych przypadkach może prowadzić do śmierci. Szczególnie zagrożone są osoby starsze i z obniżoną odpornością.

– Kolejnymi bakteriami, które coraz częściej znajdujemy w akwenach w Polsce, m.in. w Bałtyku są przecinkowce z rodzaju Vibrio –
dodaje Krzysztof Skotak, IOŚ-PIB – Występują one w wodach, w których temperatura przekracza już 16°C. Mogą one wywoływać cholerę i prowadzić do poważnych infekcji ran. Dlatego powinniśmy działać prewencyjnie i informować o tym zagrożeniu turystów, gdyż tylko w ten sposób będziemy w stanie ograniczyć do minimum ryzyko zachorowań.

W kontekście chorób wodozależnych należy także wspomnieć o coraz częściej występujących sinicach. Wzrost globalnej temperatury i fale upałów sprzyjają zakwitowi wody, a to z kolei sprzyja rozwojowi sinic. Niektóre z nich wytwarzają toksyny, a bezpośredni kontakt z kwitnącą wodą może doprowadzić do szeregu powikłań zdrowotnych. W tym kontekście powinniśmy także uważać na spożywanie ryb oraz bezkręgowców, takich jak małże, krewetki czy ślimaki, hodowanych w akwenach gdzie dochodzi do zakwitów wody. Odżywiają się one fitoplanktonem, a ich połów często odbywa się w miejscach, w których obserwuje się zakwity sinic.

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób już w 2008 roku ostrzegało przed tym problemem . Choć w naszym kraju choroby wektorowe najczęściej pojawiają się pod postacią boreliozy i kleszczowego zapalanie mózgu, klimat cały czas się ociepla. Jeśli zmiany klimatu będą w dalszym ciągu postępować w takim tempie, zapewniając dogodne warunki rozwoju i bytowania wektorów, już w perspektywie kilkudziesięciu lat będziemy mogli w Polsce zarazić się obecnie tropikalnymi chorobami, takimi jak gorączka Denga, gorączka Zachodniego Nilu czy gorączka Chikungunya.

1. Watts N. et al. (2015): Health and climate change: policy responses to protect public health. The Lancet Commissions. Vol 386 November 7, 2015
2. www.pzh.gov.pl/klimat/
3. Fields B.S., Benson R.F., Besser R.E. Legionella and Legionnaires’ disease: 25 years of investigation. Clin Microbiol Rev. 2002;15:506-26.
4. cordis.europa.eu/article/id/29552-climate-change-promotes-vectorborne-diseases-in-europe/pl

Totalna naprawa bardzo zniszczonych i suchych włosów + równowaga PEH = Naprawcza kuracja do włosów Equilibra TRICOLOGICA

SOS dla włosów. Totalna naprawa bardzo zniszczonych i suchych włosów + równowaga PEH = Naprawcza kuracja do włosów Equilibra TRICOLOGICA.…
CZYTAJ

Marka biżuteryjna YES dołącza do akcji profilaktyki raka piersi

Marka biżuteryjna YES dołącza do akcji profilaktyki raka piersi. W czasie Różowego Października, firma nie tylko zadba o swoje pracownice,…
CZYTAJ

Świadoma pielęgnacja w zgodzie z naturą: Fermentowane składniki w kosmetykach to urodowy hit!

Świadoma pielęgnacja w zgodzie z naturą: Fermentowane składniki w kosmetykach to urodowy hit! Co to jest fermentacja kosmetyczna i dlaczego…
CZYTAJ

Twaróg pomoże zbudować Ci masę mięśniową – zobacz, jak łatwo uwzględnić go w diecie. 3 zdrowe i proste w przygotowaniu przekąski z twarogiem!

Twaróg to jeden z podstawowych produktów wytwarzanych z mleka. W Polsce znany jest od wielu stuleci, a ponadto jako kraj…
CZYTAJ

Oparzenia i trudno gojące się rany – co zrobić, gdy rana nie chce się goić?

Otarcia, skaleczenia czy oparzenia to urazy, które zna i miewa każdy z nas. Dezynfekcja, opatrunek i w „najpoważniejszych” przypadkach środek…
CZYTAJ

Wegańskie alternatywy dla wędlin VIODELI by Violife

Pod koniec września w sieci sklepów Biedronka pojawi się nowość – VIODELI, czyli roślinne alternatywy dla wędlin. Produkt marki Violife,…
CZYTAJ

Jak podróżują Polacy?

Choć Polacy coraz chętniej wprowadzają ekonawyki do swojego stylu życia to w kwestii transportu zmiany idą w wolniejszym tempie. Prawie…
CZYTAJ

Łosoś hodowlany czy dziki? Znamy preferencje Polaków!

Polacy uwielbiają łososia – wynika z raportu przygotowanego przez organizację MSC Polska*. Ponad 70% z nas deklaruje, że kupuje tę…
CZYTAJ

Jesienią wypada nam więcej włosów? Te sposoby pomogą się przed tym uchronić

Wypadanie włosów to naturalny proces, który dotyczy każdego z nas. Średnio tracimy od 50 do 100 włosów dziennie, ale wynik…
CZYTAJ

Lato się skończyło? Czas zadbać o skórę

Dla wielu z nas tegoroczne wakacje są już tylko wspomnieniem. Przyjemnie jest jednak powrócić do błogich chwil relaksu, pod warunkiem,…
CZYTAJ

Zmień swoją drogę i oczyść umysł na biegowym szlaku NATURE BATHING – pierwsza hybrydowa kolekcja od ASICS

ASICS wprowadza na rynek swoją pierwszą hybrydową kolekcję, w której znajdują się buty do biegania po asfalcie, przeprojektowane także z…
CZYTAJ

Niedziela Światowy Dzień Serca!

Corocznie, od 22 lat, ostatnia niedziela września jest w różnym krajach obchodzona pod znakiem serca – wszystko to za sprawą…
CZYTAJ





ZDROWIE

VIEW ALL

Marka biżuteryjna YES dołącza do akcji profilaktyki raka piersi

Marka biżuteryjna YES dołącza do akcji profilaktyki raka piersi. W czasie Różowego…
CZYTAJ

Niedziela Światowy Dzień Serca!

Corocznie, od 22 lat, ostatnia niedziela września jest w różnym krajach obchodzona…
CZYTAJ

Jesienna chandra czy TATT? Nie lekceważ objawów – działaj!

Nagle zrobiło się zimno, deszczowo i szaro. Dni są coraz krótsze, a…
CZYTAJ

Z okazji Światowego Dnia Serca kardiolog ostrzega – jesienią wzrasta ryzyko wystąpienia zawału serca. Dla sercowców najgroźniejsza jest jesień

Dziś pierwszy dzień astronomicznej jesieni. Wraz z końcem lata odczuliśmy w ostatnich…
CZYTAJ

Jak pomóc osobom z chorobą Alzheimera? Kluczowa może być wizyta u neuropsychologa

Choroba Alzheimera wciąż jest jednym z najmniej przebadanych schorzeń. Jednak w diagnostyce…
CZYTAJ