Przystosowanie miast do zmian klimatu – Nowe regulacje dotyczące Miejskich Planów Adaptacji

Zmiany klimatu to jedno z największych wyzwań współczesnego świata, w tym także Polski. Z analiz Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego wynika, że w ciągu niespełna dwóch dekad ekstremalne zjawiska pogodowe w kraju spowodowały około 115 mld zł bezpośrednich strat. Jednym z wyraźnych skutków zmian klimatu jest nasilanie się takich zjawisk, czego przejawem jest m.in. coraz częstsze wydawanie ostrzeżeń meteorologicznych i hydrologicznych oraz rosnąca liczba alertów RCB.

Większość społeczeństwa naszego kraju zamieszkuje w miastach (około 60%). Jednocześnie to właśnie ośrodki miejskie są najbardziej narażone na negatywne skutki zmian klimatu. Z tego względu tak ważne jest podjęcie przez samorządy miejskie wymiernych działań adaptacyjnych do obserwowanych i prognozowanych zmian klimatu, do warunków, w których wkrótce będziemy żyć.

MPA jako odpowiedź na wyzwania klimatyczne, z którymi zmierzą się polskie samorządy

Jedną z odpowiedzi na te potrzeby są wprowadzone na przełomie 2024 i 2025 roku zmiany legislacyjne. Miasta o liczbie ludności większej lub równiej 20 tys. są zobowiązane do opracowania miejskich planów adaptacji (MPA) oraz do regularnego sprawozdawania z podejmowanych działań.

MPA to dokument strategiczno-wdrożeniowy obejmujący zakresem obszar danego miasta, niebędący jednocześnie aktem prawa miejscowego. Istotne jest, aby był to nie tylko jeden z licznych koniecznych do opracowania dokumentów miejskich, ale przede wszystkim, aby realnie prowadził on do zmniejszenia podatności miasta na zmiany klimatu, do większego przystosowania miasta do zmian klimatu.

Miejskie plany adaptacji nie są niczym nowym. Od lat opracowywane są przez szereg samorządów. Zostały opracowane dla największych miast w ramach projektu 44 MPA w latach 2017-2019. Tego rodzaju dokumenty opracowuje również wiele mniejszych miast, także tych, o liczbie mieszkańców niższej niż 20 tys. mieszkańców, dla których opracowanie tego typu dokumentu nie jest obowiązkiem ustawowym. Odzwierciedla to rosnącą świadomość potrzeb w tym zakresie.

Po wejściu w życie znowelizowanych przepisów, władze miast o liczbie ludności miększej lub równej 20 tys. miały możliwość uznania wcześniej uchwalonych dokumentów za MPA w rozumieniu znowelizowanych postanowień ustawy. Jeśli tego nie zrobiono lub wcześniej nie opracowano tego rodzaju dokumentu, MPA powinien zostać opracowany w ciągu 30 miesięcy. Postanowienia tego rodzaju dokumentów muszą stanowić odpowiedź na dynamicznie zmieniające się uwarunkowania funkcjonowania miast. Z tego względu ustawodawca wskazał, że MPA powinny być aktualizowane nie rzadziej niż raz na 6 lat.

Stosunkowo nowym, wymaganym elementem MPA jest koncepcja zagospodarowania wód opadowych i roztopowych oraz koncepcja zazieleniania miasta, w tym zwiększenia powierzchni terenów zieleni i zadrzewień. Zrównoważone gospodarowanie wodami opadowymi, w którym kładzie się nacisk na wykorzystanie rozwiązań bazujących na naturze, miejskie tereny zielone to te elementy, które w sposób wymierny pozwalają na ograniczenie skutków szeregu niekorzystnych zjawisk, takich jak fale upałów, deszcze nawalne, czy susze i powodzie.

Znowelizowane przepisy nakładają również określone obowiązki na IOŚ-PIB. Instytut uruchomił system monitoring Miejskich Planów Adaptacji. Za jego pośrednictwem władze miast przekazują uchwalone MPA, a począwszy od 2026 roku, co 2 lata, będą składać sprawozdania z wdrażania działań adaptacyjnych. Na ich podstawie IOŚ-PIB będzie opracowywał zbiorcze sprawozdanie dla Ministra Klimatu i Środowiska stanowiące syntetyczną informację o postępach adaptacji w największych ośrodkach miejskich w Polsce.