Ludzie prehistoryczni mieli lepsze zęby od nas?



Ludzie prehistoryczni mieli lepsze zęby od nas? Z pewnością mamy zęby prostsze i bielsze w stosunku do pokolenia naszych praprzodków. Ale jak potwierdzają odkrycia archeologów – wcale nie zdrowsze! Wyjaśnia lek. stom. Dorota Stankowska z kliniki Stankowscy & Białach Stomatologia w Poznaniu, autorka poradnika „Bądź bystry u dentysty.

Od myśliwego do słodkich żołędzi

W czasach prehistorycznych dbanie o zęby nie miało większego znaczenia. Nasi praprzodkowie nie skupiali się na higienie jamy ustnej, a o opiece stomatologicznej mogli pomarzyć. Geneza pierwszej prymitywnej szczoteczki do zębów sięga 3500 roku p.n.e., kiedy to starożytni Egipcjanie i Babilończycy do czyszczenia zębów używali postrzępionych gałązek z drzewa arakowego.

Od tego czasu wiele się zmieniło. Szczoteczki soniczne o ponad 32 tys. obrotów na minutę, płyny do płukania jamy ustnej, regularne przeglądy u stomatologa w gabinecie wyposażonym w nowoczesny sprzęt – wydawać by się mogło, że współczesny Homo sapiens ma wszystko, czego potrzebuje, żeby zachować zdrowe, mocne zęby.

Paradoksalnie, archeolodzy twierdzą, że prehistoryczni ludzie mogli się poszczycić lepszym stanem uzębienia niż my dzisiaj. Co więcej, spośród odnalezionych do tej pory blisko 2 tys. zębów naszych praprzodków, tylko pięć z nich posiadało ubytki próchnicze. Dlaczego?

Jednym z powodów, dlaczego zęby praprzodka były zdrowsze jest ten prozaiczny – jego dieta. Mówią o tym m.in. badania Australian Centre for Ancient DNA (ACAD, University of Adelaide), które sugerują, że przejście od mięsa i warzyw do zbóż oraz cukru spowodowało spustoszenie w naszych ustach, zmieniając m.in. profil bakterii, które tam żyją.

Naukowcy odkryli, że ludzie prehistoryczni wraz z porzuceniem łowiectwa i zbieractwa na rzecz uprawy roli nieświadomie „pomogli” złym bakteriom. W miarę upływu czasu przetworzony cukier i mąka oraz produkty na ich bazie jeszcze bardziej pogorszyły sytuację. Badacze twierdzą, że utrata równowagi pomiędzy „złymi” i „dobrymi” bakteriami mikroflory jamy ustnej na skutek zmian żywieniowych przechyliła się w kierunku szczepów bakteryjnych, które są szkodliwe dla zdrowia jamy ustnej.

W społeczeństwach przedrolnych pojęcie próchnicy praktycznie nie istniało. Czy to znaczy, że nasi pradawni kuzyni nie borykali się z ubytkami? Borykali, ale na dużo mniejszą skalę. W ich diecie cukry, gdy były już obecne, nie miały tak znacznego udziału. Dopiero, gdy w diecie jaskiniowca pojawiły się przysmaki takie jak np. słodkie żołędzie, pojawił się problem próchnicy.

Ślady próchnicy odkryto choćby na zębie należącym do praludzi z gatunku Paranthropus robustus, żyjącego w Afryce 2 mln lat temu. Wniosek może być taki, że większe spożycie węglowodanów, w tym cukrów prostych i zbóż dało bakteriom Streptococcus mutans szansę na przetrwanie. Mikroorganizmy te są główną przyczyną rozwoju próchnicy – żywią się cukrami, następnie metabolizują je do kwasu mlekowego, który wytrawia ząb.

Cukier nie tylko dla bogatych

Problem ubytków pojawił się na dużą skalę wraz ze wzrostem populacji (zmiany hormonalne towarzyszące ciążom negatywnie wpływały na zdrowie jamy ustnej) oraz w czasach nowożytnych ok. XVIII wieku, kiedy cukier przestał być dobrem luksusowym i stał się powszechnie dostępny dla wszystkich warstw społecznych. To dało początek epidemiom próchnicy.

Jedz jak jaskiniowiec

Co dziś radzą archeolodzy na podstawie tych odkryć? Wykluczyć węglowodany, a w kwestii diety brać przykład… z człowieka pierwotnego. Podobnego zdania są stomatolodzy – i to już od dawna.

– Typowa zachodnia dieta rzeczywiście jest najgorszą z możliwych dla naszych zębów. Przetworzone produkty spożywcze, fast food, cukry proste czy żywność oparta na skrobi to puste kalorie w większości pozbawione cennych witamin i minerałów, kluczowych dla zdrowych zębów i dziąseł. Poruszając kwestię złej diety skupiamy się na problemie otyłości czy cukrzycy, nie pamiętając, że wskutek mało urozmaiconej diety cierpi w zasadzie całe ciało, również zęby, które są bardziej narażone na ryzyko ubytków i paradontozy.

Głównym powodem próchnicy są bakterie, a te żywią się cukrem. Dlatego próchnicę można zaliczyć do tzw. chorób cywilizacyjnych, które rozwijają się w dużej mierze na skutek naszych złych nawyków i zmian w diecie – komentuje lek. stom. Dorota Stankowska z kliniki Stankowscy & Białach Stomatologia w Poznaniu, autorka poradnika „Bądź bystry u dentysty”.

Naukowcy twierdzą, że naśladując do pewnego stopnia dobre nawyki żywieniowe naszych przodków możemy uniknąć wielu problemów stomatologicznych. Wbrew pozorom neandertalczycy nie byli wyłącznie mięsożerni. Jedną z grup produktów, które wspierały ich zdrowie jamy ustnej były pokarmy włókniste np. warzywa, trawa lub rośliny (dziś przykładem takich produktów są marchewka, kalafior, seler, szparagi czy brokuły), które zawierając błonnik nie tylko usprawniały trawienie, ale poprzez obecność włókien roślinnych pozwalały usunąć powierzchowne naloty z zębów, utrzymać je we względnej czystości i zredukować płytkę nazębną.

Wraz z ewolucją metod przetwarzania żywności i rozwojem cywilizacji, bardziej popularna stała się miękka dieta sprzyjająca rozwojowi bakterii próchnicotwórczych oraz uboga w składniki odżywcze.

Dieta powinna również dbać o zdrowie i wytrzymałość kości oraz zębów. Pomoże to nie tylko w prawidłowym rozwoju zgryzu u dziecka, ale również remineralizować szkliwo zębowe u dorosłych pacjentów. Istotne są pokarmy bogate w wapń (zielone warzywa liściaste, łosoś, sardynki, nabiał), magnez (pestki dyni, kakao, kasza gryczana, migdały, pomidory) oraz cynk (wątróbka, wołowina, skorupiaki, sezam, dziki ryż).

Następnie, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach: A, D, E i K, które podnoszą odporność, zapobiegają infekcjom, wspierają procesy naprawcze, wspomagają wchłanianie minerałów oraz biorą udział w budowie kości. Do tego warto dodać zdrowe tłuszcze, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona.

Co z kolei najlepiej całkowicie wyrzucić z jadłospisu? – Jeśli jest coś gorszego dla naszych zębów od cukru to są to produkty o kwaśnym pH. Do tej grupy należą przede wszystkim napoje słodzone, gazowane, izotoniczne i energetyzujące, ale też produkty zawierające kwasy m.in. cytrusy czy alkohol, szczególnie wino. Najgorszą kombinacją będzie połączenie cukru z kwasami, ponieważ z jednej strony kwas rozpuszcza szkliwo i czyni zęby mniej odpornymi, z drugiej cukier żywi bakterie, które wykorzystują osłabione kwasem szkliwo i „zjadają” je skutkując próchnicą.

W grupie największego ryzyka przy takiej diecie są dzieci i młodzież, ponieważ ich szkliwo jest słabiej rozwinięte. Dlatego lepiej wykluczyć takie produkty z jadłospisu, a gdy je spożywamy, zadbać o przywrócenie właściwego pH w jamie ustnej np. poprzez żucie gumy bez cukru, przepłukanie ust wodą lub zjedzenie czegoś o zasadowym pH – radzi stomatolog.




Gryź i żuj – dla zdrowia zębów!

Nasz praprzodek był myśliwym. Aby przetrwać musiał polować, a to co upolował, nie miało takich możliwości obróbki termicznej. Tysiące lat temu ludzkie zęby musiały rozrywać i rozdrabniać twarde mięso, a nawet były wykorzystywane jako narzędzia. Czy dla zgryzu było to niekorzystne? Niekoniecznie.

– Jedną z podstawowych funkcji zgryzu jest funkcja żucia: gryzienia, miażdżenia i rozdrabniania pokarmów. Bez tej czynności, czyli codziennego treningu, nie ma on szansy rozwinąć się prawidłowo. Bo tak jak mięsień pozbawiony ciężaru, tak zgryz nieobciążony mechanicznie, jest osłabiony i narażony na wszelkiego rodzaju deformacje. Dlatego szczególnie w okresie dzieciństwa, kiedy zęby rozwijają się dynamicznie, ciągła miękka dieta złożona z papek, kleików czy zupek oraz pozbawiona składników odżywczych nie jest korzystna dla zgryzu. Do tego dochodzą złe nawyki jak zbyt długie używanie smoczka lub ssanie kciuka. Efektem są nie w pełni rozwinięta żuchwa, węższe łuki zębowe oraz wady zgryzu np. stłoczenia. Gdy taki pacjent dorośnie, może trafić do ortodonty lub do chirurga szczękowego – wyjaśnia dr Stankowska.

Stomatolodzy wyjaśniają, że tego typu wady rozwojowe mogą wywołać kolejne konsekwencje, skutkując zaburzonym funkcjonowaniem stawu skroniowo-żuchwowego, zgrzytaniem zębami, bezdechem sennym lub chorobą okluzyjną zębów, która polega na niedopasowaniu względem siebie łuków zębowych. Powstałe w wyniku tego przeciążenia zgryzowe powodują m.in. bóle głowy, szyi, a nawet kręgosłupa.

Lekarstwo na próchnicę? Edukacja

Jeśli człowiek pierwotny dbał o higienę jamy ustnej posługując się wykałaczkami czy uzupełniając w sposób prymitywny braki zębowe kawałkiem muszli, to jak na tym tle wypada człowiek współczesny, który zęby może umyć szczoteczką elektryczną lub soniczną, a brakujący ząb uzupełnić implantem? Dzisiaj kwestia higieny zębów jest powtarzana jak mantra. Współczesny pacjent ma również powszechny dostęp do nowoczesnej stomatologii, czego nie mieli nasi praprzodkowie. Skąd więc tak ponure statystyki związane z próchnicą wśród Polaków?

– Powodem nie jest na ogół brak możliwości leczenia, ale brak świadomości u wielu pacjentów, jakie są realne konsekwencje naszych zaniedbań i jak zdrowie jamy ustnej wpływa na zdrowie ogólne. Inną grupą są pacjenci z problemem dentofobii, którzy wciąż kojarzą wizytę u stomatologa z wizytą w sali tortur i unikają dentysty.

Staramy się konsekwentnie przekonywać, że to mit i współczesna stomatologia dzięki nowoczesnym technologiom jest przyjazna dla pacjenta. Komputerowe znieczulenie przed zabiegiem, które całkowicie likwiduje ból, implanty, które zastępują utracony ząb, aparaty nakładkowe, które nie przypominają tych tradycyjnych czy użycie mikroskopu w leczeniu kanałowym to tylko niektóre z wielu udogodnień, które wpływają na większy komfort. Edukacja pacjentów na temat zdrowia jamy ustnej i metod leczenia wymaga czasu, ale z roku na rok z uzębieniem Polaków jest coraz lepiej – podsumowuje stomatolog.


Dorota Stankowska jest aktywnym członkiem Polskiej Akademii Stomatologii Estetycznej, affiliate Europejskiej Akademii Stomatologii Estetycznej. Posiada tytuł Mastera z Protetyki Uniwersytetu w Siennie oraz ukończyła prestiżową Akademię Okluzji im. Dawsona w USA. Prowadzi wykłady i szkolenia dla dentystów w kraju i za granicą. W Poznaniu współtworzy praktykę stomatologiczną Stankowscy & Białach Stomatologia.

„Bądź bystry u dentysty, czyli jak mieć uśmiech celebryty i nie bać się stomatologa” – pierwszy poradnik stomatologiczny dla osób dorosłych w Polsce. To nie tylko porcja praktycznej wiedzy w pigułce na temat stomatologii, ale także sposób na przełamanie lęku przed leczeniem u pacjentów

ZOBACZ TAKŻE

Męskie sprawy w gabinecie medycyny estetycznej!

Mówi się, że idealny zabieg dla mężczyzny to jak dobrze „skrojony garnitur” szyty na miarę jego potrzeb. Musi więc być…
CZYTAJ

Barwione soczewki okularowe – modny gadżet lepszy komfort widzenia

Coraz częściej zauważyć można osoby, które nie tylko na plaży czy stoku, ale również podczas spaceru w lesie czy przechadzki…
CZYTAJ

Ciepło, coraz cieplej! I co dalej? Radzi dr Marek Janisz

Temperatura za oknem wciąż rośnie, zwiastując nadchodzące lato. To idealny moment, by skorzystać z profesjonalnych zabiegów upiększających, które rozgrzewając komórki,…
CZYTAJ

Zacznijmy szanować swoje stopy – Czy ładna i dobrze skrojona szpilka także jest niezdrowa?

Noszenie niewłaściwego obuwia, powszechna moda na bieganie i brak odpowiedniej profilaktyki schorzeń – wszystko to sprawia, że stopy narażone są…
CZYTAJ

Nowoczesna ortopedia z komórkami macierzystymi

Komórki macierzyste z tkanki tłuszczowej mogą różnicować się w chrząstki i kości, dzięki czemu są wykorzystywane w nowoczesnej ortopedii. Podane…
CZYTAJ

Nadpotliwość – jak sobie z nią radzić?

Lato w tym roku jest wyjątkowo ciepłe, a naprawdę upalne dni dopiero przed nami. Co zrobić, aby w tym czasie…
CZYTAJ

Pieczone ormianskie pierogi ze szpinakiem, pierogi niekoniecznie po polsku:przepisy z czterech stron świata

Z mięsem, szpinakiem, czy ruskie. Okraszone masełkiem, skwarkami lub polane śmietaną. Trudno zliczyć rodzaje i sposoby podawania pierogów. Choć wydawać…
CZYTAJ

Mamą być, czyli jak zadbać o ciało po ciąży

Ciąża i macierzyństwo to wyjątkowy czas. Mimo tego wielu kobietom nadal kojarzy się z rozstępami, dodatkową ilością tkanki tłuszczowej, rozluźnionymi…
CZYTAJ

Przepis na bezglutenowy aromatyczny chleb trzy ziarna – pyszny, chrupiący chleb prosto z twojego piekarnika

Dla wszystkich, którzy cenią sobie domowe wypieki zarówno te słodkie jak i wytrawne, przedstawiamy prosty przepis na pyszny, niezwykle aromatyczny…
CZYTAJ

Sposób na długą młodość skóry: głębokie i długotrwałe nawilżenie metodą Hydrobalans

Oczyszczanie i nawilżanie w jednej idą parze. Usunięcie resztek makijażu i zanieczyszczeń to podstawa, ale bez odpowiedniej dawki nawilżenia o…
CZYTAJ

Jak pozbyć się niechcianych „pamiątek” po trądziku?

Pozornie trądzik jest wyłącznie problemem nastolatków. Okazuje się jednak, że często przypadłość ta dotyka także osoby dorosłe, które lata szkolne…
CZYTAJ

Pielęgnacja twarzy i ciała z Dominiką Grosicką

Pielęgnacja twarzy i ciała z Dominiką Grosicką. Rano, wieczorem, po treningu i przed ważnym wyjściem – pielęgnacja to podstawa zdrowego…
CZYTAJ






ZDROWIE

VIEW ALL

Barwione soczewki okularowe – modny gadżet lepszy komfort widzenia

Coraz częściej zauważyć można osoby, które nie tylko na plaży czy stoku,…
CZYTAJ

Zacznijmy szanować swoje stopy – Czy ładna i dobrze skrojona szpilka także jest niezdrowa?

Noszenie niewłaściwego obuwia, powszechna moda na bieganie i brak odpowiedniej profilaktyki schorzeń…
CZYTAJ

Nowoczesna ortopedia z komórkami macierzystymi

Komórki macierzyste z tkanki tłuszczowej mogą różnicować się w chrząstki i kości,…
CZYTAJ

Jak dbać o stopy w każdym wieku?

Jak dbać o stopy w każdym wieku? Stopy zaczynają się starzeć już…
CZYTAJ

Atak kleszczy! Jak ochronić się przed kleszczami? Sięgnij po BorelissPro od DuoLife

Sezon wiosenno – letni rozpoczął się na dobre, a w raz z…
CZYTAJ